Bugun...


Akhisar'daki Musevi Ziraat Okulu
AKHİSAR 'DA BİR MUSEVİ; OR YEHUDA TARIM OKULU - KAYALIOĞLU İLKOKULU

Akhisar'daki Musevi Ziraat Okulu
+ -

 
 
Manisa'nın Akhisar ilçesinin Kayalıoğlu mahallesinde (2012 büyükşehir yasasından önce belediye (kasaba) olarak geçmekteydi)  yer alan ve günümüzde Kayalıoğlu İlkokulu olarak bilinen Or Yehuda Tarım Okulu Y. Lisans tezime konu olmuştur. Bu yazıda anadoluda bulunana bir çok kültür mirasımızdan biri olan bu yapı hakkında bilgi ve fotoğraflar paylaşılacaktır.
 
Yapının tarihçesine bakıldığında Osmanlı Devletinin Musevi cemaati ile ilk kez tanıştığı XIV. yüzyıla kadar gitmek gerekmektedir. Osmanlı Beyliğinin fetihleri ile başlayan Yahudi varlığı XV. Yüzyılda Batı Avrupa’da Yahudilere karşı yapılan zulümlerden kaçan Yahudilerin Osmanlı topraklarına göç etmesiyle Osmanlı topraklarında artarak devam etmiştir. Avrupa'dan gelen Sefarad Yahudileri Anadolu topraklarına Sefarad kültürünü getirmişlerdir. Sefarad Yahudileri sahip oldukları kültürel değerler ve iyi eğitimleri ile Osmanlı himayesinde ekonomik ve sosyal açıdan önemli konumlara ulaşmışlardır. Fakat XVIII. yüzyılda Osmanlı Yahudi cemaatinde din adamlarının otoritesinin giderek artmasıyla cemaat tamamen skolastik düşünce sistemine girerek, sahip olduğu kültürü kaybetmeye başlamış ve sosyal ve ekonomik açıdan büyük bir çöküş içine girmiştir.  XIX. yüzyıla gelindiğinde Doğu Avrupa ülkelerinde artan antisemitist propaganda nedeniyle birçok yoksul Yahudi çiftçi Osmanlı topraklarına göç etmiştir. Yahudi nüfusunun son göçlerle artmasıyla birlikte Osmanlı Yahudi Cemaati büyük bir ekonomik sıkıntı içine girmiştir.  
 
 
 
Bu arada Avrupa ve Amerika’da Fransız devrimi ve Yahudi finans kurumlarının güçlenmesi  ile bir çok Yahudi derneği kurulmuştu. Bu Yahudi dernekleri çeşitli ülkelerde antisemitizme uğrayan ve ekonomik ve sosyal sıkıntı çeken dindaşlarına yardım etmek amaçları arasındaydı. Bu derneklerden Aliiance Israelite Universelle Osmanlı Yahudi Cemaati üzerinde en etkili dernek olmuştur. Yahudi tarım kolonilerinin kutulmasında Alliance ile iş birliği yapan başka bir yahudi derneği de «Jewlish Colonization Association» (JCA) olmuştur. Alliance Osmanlı topraklarında yahudi nüfusunun 1.200 ile 3.000 arasında değiştiği yerleşim alanlarında birçok modern eğitim kurumları kurarak cemaati skolastik düşüncenin etkisinden kurtarmaya çalışmıştır. Fakat açılan okullar yoksullukla boğuşan cemaatin ekonomik sorunlarını çözememiştir. Bu nedenle Alliance, JCA derneği ile birlikte Osmanlı topraklarında tarım kolonileri kurmuştur. Bu koloniler İsrail'den Trakya topraklarına kadar geniş bir coğrafyaya yayılmıştı. Anadolu ve Trakya topraklarında JCA ve Alliance dernekleri
 
 
 
 
 
Yukarıda sözü edilen  kolonilerden Or Yehuda kolonisinin okul ve lojman binaları günümüze ulaşabilmiştir. Bunun dışında Eskişehir'in Mihalıccık kırsalında bölgenin geleneksel mimarisinden farklı özelliklere sahip bir iki katlı kagir bir yapı tespit edilmiştir. Bu yapının Eskişehir'de kurulmuş olan kolonilere ait olabileceği düşünülmektedir. 

 
 
Anadolu ve Trakya topraklarında kurulan kolonilerden en başarılısı Manisa Akhisar’da kurulmuş olan Or Yehuda Çiftliği olmuştur. 1899 yılında koloninin arazisi satın alınarak çiftlik faaliyete başlamıştır. 1905 yılında ziraat okulu tamamlanarak hizmete açılmıştır. Kolonide okul binasının dışında bir tren istasyonu, sinagog, idare ve lojman binalarının,  havuz, yel değirmeni, şarap mazheni ve ağıl gibi yapılarının bulunduğu bilinmektedir. I. Dünya savaşı yıllarında ülke ekonomisinin gittikçe kötüleşmesiyle koloni kurulduğu yıllardaki başarısnı sürdürememiştir. Ülkenin zirai ürüne olan ihtiyacı artmasıyla Çiftlik devlet tarafından el konularak Seydiköy’de kurulmuş olan devlet tarım okulu Or Yehuda çiftliğine taşınmıştır.  1918 yılında Or Yehuda Çiftliği tekrar açılmıştır. Fakat savaştan doğan zararın büyük olması ve bölgede başlayan Rum –Türk çatışması koloninin yaşamını 1924 yılına kadar sürdürebilmiştir. 1925 yılında çiftlik Ahmet Kayalı adlı çiftçi tarafından satın alınmıştır. 1945 yılında çiftliğin okul binası Türk hükumetine bağışlanarak 1994 yılına kadar ilkokul olarak hizmet vermiştir. Günümüzde ilkokulun eski okulun yanına yapılan yeni okul binasına taşınmasından dolayı kullanılmamakta ve metruk durumdadır. 

 
 
Or Yehuda Tarım Okulu iki normal kattan ve bir bodrum kattan oluşan üç katlı bir kagir yapıdır. Dikdörtgen planlı yapı simetrik bir plan şemasına sahiptir. Plan şeması zaman içinde değişime uğramıştır. Plandaki simetrik düzen yapının cephelerinde de kendini göstermektedir. Yapım sistemi olarak kagir olan yapının duvarları sıvalıdır. Duvarlar ahşap destekli kagir olarak inşa edilmiştir. Yapının döşemeleri volta döşeme şeklindedir. Fakat yapının merdiven kovası ve son kat tavan döşemesi betonarme olarak yeniden inşa edilmiştir. Yapının dışa açılan pencere ve kapılarında kemerli geçişler gözlenmektedir. Okul ve lojman binaları cephe karakteri olarak birbirine oldukça benzemektedir. Eski okul binası bulunduğu mahalle olan Kayalıoğlu Mahallesinin en yüksek binasıdır. Dolayısı ile gerek mimari karakteri ile gerekse de mahalleye hakim yüksekliği ile anıtsal bir nitelik kazanmıştır.

 


 
 
Eski okul binası ilgili koruma kurullarından tescilli olmasına rağmen korunmasına yönelik hiç bir çalışma yapılmamaktadır. Yapının yıkılma tehlikesi bulunmasa da yapı malzemelerinin yağmalanması ve bozulması ile yapı statik sorunlara gebedir. Yapıyı ziyaret etmiş olduğum en son tarih olan 2013 yılında yapının korunmasına yönelik hiçbir önlem alınmadığı ve yapıdaki bozulmaların devam ettiği görülmüştür. Derin bir tarihsel geçmişe sahip olan ve kültürel mirasımızın zenginliğini gösteren bu yapının korunması ve tekrardan eğitim işlevi ile hizmet vermesi yöre halkı ve ülke için kazanç olacaktır.

 
 


Konuyla ilgili olarak "OSMANLI DÖNEMİNDE ANADOLU VE TRAKYA TOPRAKLARINDA YAHUDİ CEMAATİ TARAFINDAN KURULAN TARIM OKULLARI VE AKHİSAR OR YEHUDA TARIM OKULU ÖRNEĞİNİN MİMARİ İNCELEMESİ" başlıklı yüksek lisans tezimde bulabilirsiniz.  https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
 
Y. Mimar Engin Aktürk
http://mimeakturk.wix.com/hypedia
Kaynak:http://hipetya.blogspot.com.tr/2016/02/akhisar-da-bir-musevi-or-yehuda-tarim.html





YORUMLAR

Henüz Yorum Eklenmemiştir.Bu Haber'e ilk yorum yapan siz olun.

YORUM YAZ



FACEBOOK YORUM
Yorum

İLGİNİZİ ÇEKEBİLECEK DİĞER HABERLER
ÇOK OKUNAN HABERLER
VİDEO GALERİ
YUKARI