İdeoloji sadece slogan atmakla sınırlı değildir,

Bakhtiyor Omonov

İdeoloji, toplumun manevi ve ahlaki desteği, ulusun ve devletin gelişmesinin ideolojik temelidir. İnsanları ortak bir amaç etrafında birleştirir, gençleri eğitir ve ulusal çıkarları temsil eder. İdeoloji sadece belirli fikirleri yaymak ve teşvik etmekle kalmaz, aynı zamanda vatandaşları soylu davranışlarda bulunmaya da teşvik eder.

Profesör Qiyom Nazarov şöyle yazıyor: “İdeoloji sadece ideolojik bir doktrin değil, aynı zamanda tüm toplumun ideolojik yapısı, dünya, insan ve bireyin dünyadaki yaşamının anlamı hakkında felsefi, bilimsel, estetik, ahlaki, hukuki, politik, ekonomik ve sosyolojik bilgi ve değerler bütünüdür. Aynı zamanda ideoloji, toplumun geleceğini inşa etmenin en iyi yoluna dair bir fikir de sunar.” (Nazarov Q. İdeoloji. Taşkent, Cumhuriyet Ulusal Fikir ve İdeoloji Bilimsel ve Pratik Merkezi, 2014, s. 12).

Siyasi ideolojinin gerçek "ağırlığı", temel işlevlerine ve kamuoyu bilinci üzerindeki etki derecesine bağlıdır ( Yeni Siyasi Sözlük . D. Pogorely, V. Fesenko, K. Filippov. Rostov-on - Don, "Phoenix", 2010. S. 100). Bilimsel terimlerle ifade etmek gerekirse , siyasi ideolojinin temel işlevleri şunlardır :

 1 ) Amaçlılık : Toplum,sosyalyaşam,kişilik ve iktidarhakkındakitemelfikirlerdedahilolmaküzereinsanfaaliyetininyönlendirmesisteminitanımlar;

2) Seferberlik: Siyasi bir ideale ulaşmak için güçleri, araçları, kaynakları ve iç rezervleri harekete geçirmeye yardımcı olur;

3) Bütünleştiricilik: Siyasi ideoloji, bireysel veya grup çıkarlarını aştığı ölçüde birleştirici bir faktör olarak kabul edilir;

4) Amortisman: Toplumun, bir grubun veya bir bireyin ihtiyaçları ile bunların karşılanma olasılıkları arasında bir uyumsuzluk olduğunda sosyal gerilimi hafifletir.

Özbekistan Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Şavkat Mirziyoyev, ideoloji konusuna dikkat çekerek, diğer hususların yanı sıra şunları söyledi: “İdeoloji alanında asla bir boşluk olmaz. Çünkü insan kalbi, beyni, zihni ve düşüncesi asla bilgi almayı, düşünmeyi ve etkilenmeyi bırakmaz. Bu nedenle, her zaman manevi beslenmeye ihtiyaç duyar. Yaşadığı ortamdan bu beslenmeyi almazsa veya bu ortam onu tatmin etmezse ne olur, söyleyin bana? Yavaş yavaş bu beslenmeyi başka kaynaklardan aramaya başlayacaktır. Bunun olmasına izin vermemeliyiz” (15 Haziran 2017'de düzenlenen “Sosyal istikrarın sağlanması, kutsal dinimizin saflığının korunması - zamanın gerekliliği” konulu konferansta yaptığı konuşma. https://president.uz/uz/lists/view/649 ).

Dünya arenasında gençlerin zihinlerini ve kalplerini kazanmak için kıyasıya bir mücadele verildiği bir sır değil. Buna bağlı olarak, ülkemizde de gençlerin düşüncesinde ideolojik bir boşluğun oluşmasını önlemek için birçok önlem alınıyor. Özellikle yeni kurulan Gençlik Birliği ve Gençlik İşleri Ajansı önemli görevler üstlenmiştir. Hükümet de gençleri her şekilde desteklemektedir. Ancak, son yıllarda gençlerin düşünce dünyasıyla ilgili olayları analiz ettiğimizde, gençlerin zihinlerine ulusal ideolojiyi yerleştirme mekanizmasının geliştirilmemesi ve kapsamlı bir şekilde uygulanmaması nedeniyle ülkemizde bazı olumsuz durumların ortaya çıktığını görüyoruz.

Ulusal ideolojiden bahsederken, büyük ideolojik düşünce kuruluşlarının faaliyetlerini gözden kaçırmamalıyız. İdeolojik merkezler, belirli bir fikri savunan ve çeşitli propaganda ve ajitasyon yöntemleriyle insanların zihinlerini ve ruh hallerini etkileyen örgütler veya kurumlardır. Şu anda, Batı ve Doğu arasında ideolojik mücadele yaşanırken, bazı yabancı ülkelerin özel servisleri tarafından da ideolojik yıkıcı faaliyetler yürütülmektedir. ABD Merkezi İstihbarat Teşkilatı (CIA) başkanı Allen Dulles'in 1950'lerin başlarında ortaya koyduğu "insan ruhunu etkileme" stratejisi, eski Sovyetler Birliği üzerinde ideolojik baskı kurma görevini de içeriyordu. Rus yazar Anatoly Ivanov'un "Ebedi Keder" romanındaki olumsuz karakter şöyle der: "İnsanları çocukluk ve ergenlik dönemlerinden itibaren, özellikle gençleri hedef alarak, manevi ve ahlaki değerlerden uzaklaştırıp, ahlaksızlığa sürükleyerek ve depresyona sokarak kendi ideolojimize tabi kılıyoruz." Profesör Ilyos Islamov'a göre, bu tür taraflı bir görüş geçen yüzyılda dile getirilmiş olsa da, günümüzde bile geçerliliğini yitirmemiştir (Islamov I. Manevi Güvenlik. Monografi. Taşkent, "Complex Print", 2023. s. 75).

Günümüzde sosyal ağların rolü ve önemi giderek artmaktadır. Sanal platformlar, gençlerin iletişim ve bilgi alışverişi ihtiyaçlarını yeterince karşılamaktadır. 1990'lardan bu yana sosyal ağların hızlı gelişimi dünyayı ikiye ayırmıştır: çevrimiçi ve çevrimdışı. Şu anda dünyada, toplamda 6 milyardan fazla hesaba sahip onlarca büyük sosyal ağ bulunmaktadır. Araştırmalara göre, sosyal ağ kullanıcılarının büyük çoğunluğu 16 ile 30 yaşları arasındadır. Gençlerin bu alanda aktif olduğunu göz önünde bulundurursak, çevrimiçi platformların büyük bir fırsat ve aynı zamanda büyük bir risk olduğunu tahmin etmek zor değildir.

Bağımsızlık yıllarında Batı propagandasını etkisiz hale getirecek eğitim teknolojileri veya bireyin gelişimine hizmet edecek yöntemler geliştiremediğimizi kabul etmekte fayda var. Bizim görüşümüze göre, toplumda şu ahlaki kayıpların meydana gelmesinin nedeni tam olarak ulusal ideolojideki eksikliklerdir.

I. Ulusal kimlik ve birlik: Ulusun farklı katmanları tek bir hedef etrafında birleşememiştir; gençler arasında ulusal gurur, tarihe ve kültürel mirasa bağlılık zayıflamıştır; etnik ve kültürel çeşitlilik içinde uyumlu bir şekilde yaşama ve ulusal fikir oluşturma yeteneği gelişmemiştir.

II. Gençlerin zihnindeki ideolojik boşluk: Dini aşırıcılık ve misyonerlik faaliyetleri gibi yabancı fikirler yayılmış; gençler arasında ideolojik bağışıklık ve dış etkilere karşı savunma yeteneği zayıflamıştır.

III. Devlet ve Toplum İstikrarı: Ekonomik ve siyasi cephede istikrarsızlık gözlemlendi; vatandaşların devlet politikasına olan güveni ve umudu azaldı; toplumdaki sosyal anlaşmazlıklar ideolojik temelde hafifletilmek yerine güç ve idari yollarla çözüldü.

IV. Eğitim ve yetiştirmenin etkinliği: Gençlerin eğitiminde, manevi gelişiminde ve vatanseverliğinde gerilemeler yaşandı; ilgili bakanlıklar ve daireler, siyasi elit, aydınlar ve kamuoyu durumu doğru değerlendirmek yerine sorundan uzaklaştılar; bireyin yetiştirilmesine hizmet eden ulusal bir metodoloji geliştirilmedi.

Şimdi de kolej ve lise sistemi hakkında birkaç yorum yapmanın zamanı geldi. Bilindiği üzere, kolej ve lise sistemi Özbekistan'da Ulusal Personel Eğitim Programı (1997) temelinde kurulmuştur. Buna göre, 9. sınıftan sonra öğrenciler genel ortaöğretime değil, meslek yüksekokullarına veya akademik liselere yönlendiriliyordu. 1997-2009 yılları arasında, devlet bütçesinden milyarlarca harcanarak bölgelerde aceleyle kolejler inşa edildi. Bu şekilde, öğrencilerin okuldan sonra bir mesleğe yönlendirilmesi ve iş piyasasına hazırlanması amaçlandı. Hedef, teoriden pratiğe geçmek, kısa sürede üretim sektörleri için personel yetiştirmekti. Ancak bu plan tam olarak gerçekleştirilemedi. Gerçek şu ki, bu yüce fikir iş piyasasıyla uyumlu değildi, üniversitelerin müfredatları ve öğretim kadrosu eskimişti, gençlerin seçme hakkı sınırlıydı (sonuçta herkes 9. sınıftan sonra zorla üniversiteye gönderiliyordu) ve dahası, öğrencilerin manevi ve ahlaki hazırlığı da vasattı.

Nitelikli altyapı eksikliği de durumu etkiledi: bazı bölgelerde modern laboratuvar ve atölyeler yoktu ve kolejler merkezden uzakta bulunuyordu, bu da katılım oranını düşürüyordu. Bu nedenle, bazı yıllarda kolej mezunlarının %60-70'i üniversiteye giremiyordu. Yükseköğretime katılmayan gençlerden oluşan bir ordu oluşmaya başladı - daha sonra onlara "örgütlenmemiş gençler" adını verdik. 1997-2010 yılları arasında toplum, ortaöğretim uzmanlık diplomasına sahip uzmanlar için iş bulma sorunuyla karşı karşıya kaldı.

Gerçek şu ki, üniversite sistemi kendini haklı çıkarmamıştır. Eğitim reformları, daha doğrusu deneyler, ulusun çocuklarının entelektüel gelişimine hizmet etmemiş ve bir nesil kaybedilmiştir. Üniversite mezunlarının kişisel yaşamlarındaki disiplin eksikliğinin, maddi ve manevi yoksulluğun nedenleri ve sonuçları henüz objektif ve kapsamlı bir şekilde incelenmemiştir.

Yeni dönemde, devlet başkanımız Şavkat Mirziyoyev'in eğitim sisteminde gerçekleştirdiği ciddi reform, hayati bir gerekliliğin ürünüydü. 2017'den sonra sistem gözden geçirildi ve 11 yıllık genel eğitim yeniden tesis edildi. 1 Eylül 2026'dan itibaren 12 yıllık eğitime geçiş planı açıklandı.

V. Uluslararası imaj ve dış politika: Özbekistan, ulusal fikrin sistematik bir şekilde uygulanmaması nedeniyle dış politikada güçlü bir konum elde edememiştir; ulusal fikir ve ideoloji, kamu diplomasisinde bir "marka" haline gelmemiştir.

VI. Ekonomik kalkınmada ideolojik faktörün rolü: Ulusal fikir ekonomik ve üretim süreçlerine sağlam bir şekilde yerleştiğinde, departman ve kuruluşlarda iş disiplini, sorumluluk, dürüstlük ve yolsuzlukla mücadelede önemli sonuçlar elde edildi. İdeolojik faktör dikkate alınmadığı için bazı alanlarda yolsuzluk ve kişisel çıkarlar yoğunlaştı.

Bir ağaç kökleriyle canlıdır ve ideoloji de toplumun derin köklerine benzetilebilir. İdeolojinin yokluğu, ülke yaşamında ciddi olumsuz sonuçlara yol açar. Her şeyden önce, ulusal birliğin zayıflaması toplumda bölünmeye ve sosyal uyumun kaybına neden olur.

Ülkemiz son on yılda hızlı ekonomik reformlardan geçti. Peki, manevi ve ideolojik cephedeki durumumuzla da övünebilir miyiz?

Bazı gençlerin manevi destekten yoksun yaşaması, radikal fikirlere, aşırıcılığa ve çeşitli yabancı etkilere karşı duyarlılıklarını kesinlikle artırmaktadır. Sosyal medyada yayılan "dışlama" kampanyasının temelinde ideoloji eksikliği hastalığının yattığı söylenebilir.

İdeolojik ilgisizlik, ülkenin siyasi süreçlerinin tutarlılığını da zayıflatmaktadır. Bu durumun, bazı yurttaşlarımız arasında sosyal aktivite düzeyinin düşük olmasını açıklaması şaşırtıcı değildir.

Manevi gerileme belirtilerine göz yummak, tehlike sezen bir devekuşunun başını kuma gömmesine benzer. İdeoloji söz konusu olduğunda, bazı insanlar bu kavramı özgürlüğün bastırılması olarak yanlış yorumlar. Ancak ideoloji, gelişmiş dünyada, hatta demokratik ülkelerde bile özel bir yere sahiptir.

Avrupa, yaratıcı ve yıkıcı fikirleriyle tanınır. Liberalizm, sosyalizm, faşizm, anarşizm, korporatizm, Marksizm, sosyal demokrasi, Hristiyan demokrasisi, muhafazakarlık ve milliyetçilik gibi çeşitli fikirler ve ideolojiler bu bölgede şekillenmiştir.

Modern Avrupa'da ideolojiler, ülkelerin tarihsel gelişimine, siyasi sistemine, ekonomik modeline ve kültürel geleneklerine bağlı olarak gelişmiştir. Şu anda Avrupa bütünleşmesi ideolojisi baskındır. Özellikle "Avrupalılık" fikri, yani Avrupa Birliği'nde ortak değerlerin oluşturulması, tek bir siyasi ve ekonomik alan inşa etme fikri yaygındır. 20. yüzyılın ikinci yarısından itibaren Avrupa ülkelerinin ideolojik çoğulculuk ortamına girdiğini, yani "eski kıtada" farklı fikir ve görüşlerin birbirleriyle rekabet halinde olduğunu belirtmekte fayda var.

Çin farklı bir yaklaşım benimsemiştir . Çin Halk Cumhuriyeti'nin kalkınma modelinde ideoloji, devlet politikası düzeyine yükseltilmiştir. Örneğin, eğitim sistemi ideolojik eğitimle birleştirilmiş, büyük filozof Konfüçyüs'ün mirası ve geleneksel Çin değerleri ideolojiyle birlikte teşvik edilmiştir. Amaç, toplumda "Çin yolu"na olan güveni güçlendirmek ve ulusal gururu pekiştirmektir. Devlet ideolojisi ayrıca ulusal medyada ve "WeChat" ve "Weibo" gibi yerel sosyal ağlarda da teşvik edilmekte ve yaygınlaştırılmaktadır.

1980'lerden beri, büyük reformcu Deng Xiaoping'in ülkeyi yönettiği dönemden itibaren Çin, Batı liberalizmine alternatif bir ulusal kalkınma modeli savunmaktadır. Yani, Çin Halk Cumhuriyeti tek bir ideoloji üzerine kurulu bir devlettir. “Okullarda sürekli olarak ideolojik dersler verilmektedir. Her Çinlinin “Beş şeyi seviyorum – ülke, halk, iş, bilim ve sosyalizm” sloganına bağlı kalması beklenmektedir” (bkz: Marianne Bastide. 1980'lerin başlarında Eğitim, Gençlik ve Sosyal Perspektifler / 1980'lerde ve sonrasında Çin. Asya Konuları Çalışmaları. 1986, No. 9. Kopenhag. S. 15-17).

Japonya'da da ideoloji, halkın bilincine derinlemesine yerleşmiştir. Her toplulukta, toplumsal uzlaşma sistemi -konsensus- baskındır: bir anlaşma toplumsal normlara uymuyorsa, yasal bir geçerliliği yoktur. Ünlü bilgin Baigan Isida'nın (1685-1744) ortaya koyduğu etik kurallara göre, işçiler ve girişimciler siyasetten uzak durur ve devlet siyasetine karışmazlar.

Sunchikar ülkesinin kültüründe和(wa) kavramı merkezi bir öneme sahiptir . Bu karakterin anlamı uyum, barış ve birlikteliktir . Bir bakıma Japon kimliğini de temsil eder . Bu nedenle, Japon toplumunda temel kural, uyumu ve birliği korumak, çatışmalara ve anlaşmazlıklara izin vermemek, kişisel çıkarların yerine toplumun çıkarlarını önceliklendirmek ve ölçülülük ve sabır ilkelerine bağlı kalmaktır.

Sovyetler Birliği deneyiminden çıkarılan en önemli ders, yıkıcı ideolojinin tarih sahnesinden silinmesinin ardından yerine yapıcı bir ideolojinin derhal getirilmemesi halinde, yabancı fikirlerin ve öğretilerin güç kazanacağıdır. Bizim görüşümüze göre, Özbekistan'da ulusal ideoloji cephesinde bir dizi önlem alınmalıdır.

Öncelikle, ideolojik politikayı devlet stratejisi düzeyine yükseltmek tavsiye edilir . İdeoloji yalnızca manevi propaganda alanıyla sınırlı kalamaz. Buna göre, Özbekistan'da ideolojik politikanın hedeflerini, amaçlarını, değerlendirme göstergelerini ve izleme sistemini açıkça tanımlayan bir Ulusal İdeolojik Kavram geliştirilmelidir.

İkinci olarak, eğitim sisteminde ideolojik eğitimin güçlendirilmesi gerekmektedir. Özellikle, orta ve yükseköğretimde "Millet Düşüncesi ve İdeoloji", "Millet Değerleri" derslerinin ve uygulamalı derslerin modern yöntemlere dayalı olarak yeniden düzenlenmesi, gençlerde eleştirel düşünme, milli gurur ve vatanseverlik duygusunu geliştirmeyi amaçlayan etkileşimli programların uygulanması ve öğretmenler için "İdeolojik Pedagoji" konusunda yeniden eğitim kurslarının başlatılması önemlidir.