Yalta'da İngilizler Kazakları SSCB'ye sattı!

Ilkin Najaf

Mayıs 1945 itibarıyla Almanya, Avusturya ve diğer bazı Batı Avrupa ülkelerinde yaklaşık 100.000 Kazak yaşıyordu. Bunlar arasında, 1920'lerde Rus İç Savaşı'nın sona ermesinin ardından aileleriyle birlikte evlerini terk eden göçmenler de vardı.
Don, Kuban ve Terek Kazakları mülksüzleştirme ve kolektifleştirmeden sağ çıkmayı başardılar. Birçoğu, Lenin ve Stalin'e duydukları nefretle faşist Almanya saflarında Sovyet birliklerine karşı savaştı. Savaşın sonunda, Batı Avrupa ülkeleri ve Amerika Birleşik Devletleri'nin kendilerini siyasi mülteci olarak kabul edeceğini umuyorlardı.

Kazak köylerinin örgütlendiği bölge Kuzey İtalya'da ortaya çıktı. İtalya'nın teslim olmasının ardından Kazaklar, İngilizlere teslim olmayı umdukları Avusturya'nın Doğu Tirol bölgesine göç etmek zorunda kaldılar. Gönüllü olarak teslim olan Kazaklar, Lienz şehri yakınlarına yerleştirildi. Kazak kampı, Drava Nehri kıyılarında yaklaşık 25 kilometre boyunca uzanıyordu.
Ataman Domanov ve General Krasnov'un karargahları şehrin içindeydi. İngilizler, Kazaklara onları Stalin'e teslim etmeyeceklerine dair söz verdiler, ancak kaderleri Yalta Konferansı'nda belirlendi. Gizli belgelere göre, İngiliz hükümeti 1939'dan beri SSCB vatandaşı olan herkesi Sovyetler Birliği'ne teslim etmeyi taahhüt etti.
Geri göndermeler 28 Mayıs 1945'te başladı. Kazak kampındaki subaylara, gelecekteki kaderleri hakkında müzakerelerin yapılacağı Spital'deki bir konferansta hazır bulunmaları emredildi. Ancak konferans yerine Kazaklar tutuklandı, değerli eşyalarına, silahlarına ve belgelerine el konuldu. Yaklaşık 1.500 subay ve general (diğer kaynaklara göre 2.756 kişi) İngilizler tarafından SSCB İçişleri Halk Komiserliği subaylarına teslim edildi. Bunların çoğu Judenburg'a gönderildi ve Kazaklar orada hemen kurşuna dizildi.
1 Haziran sabahı saat 7'de Kazaklar, cenaze töreninin yapıldığı sunağın etrafındaki Peggets kampının çitinin dışındaki düzlükte toplandılar. Birlik zamanı geldiğinde, İngiliz birlikleri ortaya çıktı. İngiliz askerleri direnmeyen kalabalığa saldırdı, onları dövdü ve süngülerle bıçaklayarak zorla arabalara bindirmeye çalıştı.
Silahsız Kazak öğrencilerinin oluşturduğu bariyeri aşarak tüfek dipçikleriyle ateş açtılar. Askerleri ve mültecileri, yaşlıları ve kadınları, herkesi dövdüler, küçük çocukları yere serdiler, gruplara ayırıp kamyonlara yüklediler. Kazakların nakli Haziran 1945 ortasına kadar devam etti. Bu zamana kadar, aralarında en az 3 bin yaşlı göçmenin de bulunduğu 22,5 binden fazla Kazak ve Kafkasyalı, Lienz bölgesinden SSCB'ye sürgün edilmişti.
Aynı dönemde 4 binden fazla insan ormanlara ve dağlara kaçtı. İngiliz birliklerinin 1 Haziran'daki operasyonu sırasında en az bin kişi hayatını kaybetti. Lienz'e ek olarak, Yugoslavya'dan Avusturya'ya kadar savaşan 15. Kazak Kolordusu'ndan yaklaşık 30-35 bin asker Sovyet bölgesine götürüldü. Alman tarihçi Joachim Hoffmann'a göre, Avusturya'daki çeşitli kamplardan İngiliz işgal makamları tarafından toplamda yaklaşık 60 bin Kazak askeri ve mülteci iade edildi.

Tarihçi Mihail Şkarovski, arşiv belgelerine (özellikle 3. Ukrayna Cephesi İçişleri Halk Komiserliği birliklerinin komutanı Pavlov'un 15 Haziran 1945 tarihli raporuna) atıfta bulunarak şu rakamları dile getirmiştir: 28 Mayıs - 7 Haziran tarihleri arasında Sovyet tarafı, Doğu Tirol'de İngilizlerden 46.130 Kazak (38.496 erkek ve 4.417 kadın ve çocuk) teslim aldı; bunların arasında 16 general, 1.410 subay ve 7 rahip vardı.
Sonraki hafta, İngilizler ormanlardaki kamplardan kaçan 1.356 Kazak'ı yakaladı ve bunlardan 934'ü 16 Haziran'da SSCB İçişleri Halk Komiserliği'ne teslim edildi. Teslimden birkaç saat sonra, 59 kişinin vatana ihanetle suçlandığı ve olay yerinde vurulduğu iddia edildi.
Duruşmalar resmi olarak da yürütüldü. Birkaç gün içinde, SSCB Yüksek Mahkemesi Askeri Heyeti, Pyotr Nikolayeviç Krasnov, Semyon Nikolayeviç Krasnov, Andrey Grigoriyeviç Şkuro ve Kılıç Sultan-Girey hakkında idam cezası verdi. 16 Ocak 1947'de Lefortovo hapishanesinde asıldı.

François de Lannoy'a göre, generallerin yargılanması 15 Ocak 1947 günü saat 18:25'te başladı, savcı ve savunma avukatlarının katılımı olmadan kapalı oturumda yapıldı ve idam cezasına çarptırıldılar. Karar saat 19:39'da açıklandı ve saat 20:45'te gözaltı merkezinin avlusunda infaz edildi.
Avusturya, İtalya, Fransa ve diğer Batı Avrupa ülkelerinden Kazaklar da SSCB'ye iade edildi. İadelerinin ardından komutanların ve üst düzey yetkililerin çoğu idam edildi ve aileleri de dahil olmak üzere kalan Kazaklar "Gulag"a gönderildi. Kazakların çoğu acıya dayanamayarak öldü ve kamplardan sağ kurtulanlar özel iskân bölgelerine nakledildi ve ancak 1955'te çıkarılan af kapsamında SSCB'de yaşamaya devam ettiler.

SSCB'ye sürgün sırasında ölen veya öldürülen Kazaklar özel bir mezarlığa gömüldü ve aynı yıl hayatta kalanların da katılımıyla taş bir haç yerleştirildi. 1948'de Başpiskopos Stefan (Sevbo), haçı mütevazı bir anıtla değiştirdi. Üç yıl sonra, bağışlarla toplanan parayla bir anıt dikildi.
Kaynak: 3 Ağustos 2025, Musavat.com için