SALİHLİ TİCARET VE SANAYİ ODASININ YÜZ YILLIK ÖYKÜSÜ

SALİHLİ TİCARET VE SANAYİ ODASININ YÜZ YILLIK ÖYKÜSÜ

Mustafa UÇAR

5 Eylül 1922 günü kahraman ordumuz tarafından özgürlüğüne kavuşturulurken Yunan ordusu tarafından yakılıp yıkılan Salihli, on yıl içinde yeniden yapılandırılma çalışmalarına hız vermiştir. Bu on yıl içinde Salihli’de 400 iş yeri ile bine yakın bina inşa edilmiştir. Ziraat, İzmir Esnaf ve Ahali Bankalarına, Mithatpaşa caddesi üzerinde (bugün 4 No.lu Aile Sağlık Ocağının bulunduğu yerde) bir şube açan Türkiye İş Bankası da katılmıştır. Üzüm Müstahsilleri İhracat Kooperatifi ile 11 adet Zirai Kredi Kooperatifleri sayesinde Salihli ekonomisi hareketlenmiştir.

Salihli Ticaret Odası da 1925 Yılında Cumhuriyetin ilk Ticaret Odalarından biri olarak kuruldu. 1952 Yılında çalışmalarına ara verdi ve 01.01.1963 yılında Nuri Ulaş, Ahmet Karaman ve Kemal Aluş’un gayretleri sonucu tekrardan açılmıştır. 24.05.1997 Yılında Ticaret ve Sanayi Odası unvanını alarak çalışmalarına başlamış oldu.

Salihli kenti, 1950 yılına kadar şehirsel açıdan bir gelişme gösterememiştir. Savaşın yıkım yıllarını atlatırken bir de üstüne II. Dünya Savaşı’nın patlak vermesiyle Salihli, 1950 yılına kadar nüfus bakımından çok yavaş bir gelişme yaşamıştır. Bu sebeple Salihli, şehirsel açıdan asıl gelişimini 1950 yılından sonra gerçekleştirmiştir.

Salihli’de 1950’li yıllardan itibaren un, çırçır, tuğla, tekstil gibi fabrikalar kurulmuştur. Salihli’de en eski sanayi kuruluşu olarak bilinen Akiş Un fabrikasının 1924 yılında kurulduğu bilinmektedir. Bu un fabrikası 1950 öncesinde kurulan ilk sanayi tesisi olma özelliğini göstermektedir. 1950’den sonra açılan sanayi tesisleri arasında toprak sanayisine dayalı tuğla fabrikaları yer almaktadır. Bu fabrikaların en eskileri 1952 yılında kurulmuştur.

Halkın başlıca geçim kaynağı olan bağcılık ve sebze yetiştiriciliği bu dönemde hız kazanmış, daha önce 5 000 dönümü geçmeyen bağları, 15 000 dönümü aşmıştır. Salihli ovasında her türlü ürün yetişmekteyse de en çok arpa, buğday, pamuk, afyon, meyan kökü ve palamut yetiştiriciliği gelişmiştir. Salihli’nin bira yapımına elverişli arpaları Avrupa pazarlarında çok ün yapmıştır. Salihli’de sanayi yok denecek kadar azdır.

Günümüzde İstasyonun Tariş depolarına doğru demiryolunun kuzeyinde kalan Trafik Parkının bulunduğu alanda Hacı Mustafa oğlu Selim Akiş’e ait un fabrikası vardır. Bu fabrika unu ile yapılan ekmek çok lezzetli olduğundan halk arasında şöyle bir tekerleme yayılmıştır; “Zeytinliğin suyundan, Selim Akiş unundan, halis ekmek!” Akiş un fabrikası çalıştığı dönemlerde yüzlerce işçiyi istihdam edecek, günde 10 ton buğday işleyerek Anadolu’nun çeşitli il ve ilçelerine trenle satış yapacaktır.

Zeytinlik suyu günümüzde Askerlik şubesinin güneyinde bulunan evlerin olduğu alanda, Zeytinlik içinde çıkmaktaydı. Ayrıca şimdiki Akhisar kavşağı, Dörtyol denilen yerde “Sıtma kuyusu” suyu, Kocaçeşme ’de adını taşıdığı sokakta “Soğuksu“ Dibek caddesinde bulunan “Yaşar Tulumba” o günlerin içime elverişli en tatlı sularıdır. Zeytinlik suyundan İlk kasalarının yan tarafında eski Türkçe; “Meşhur Zeytinli Suyundan yapılan Kemal- Fevzi Asri (Çağdaş) Gazoz ve Sinalko’ları” yazılı Gazozhane -ki sonradan ismi Birlik Gazozları olacak- meşrubat fabrikası açılmıştı. Bunu takiben de çevre bağların üzümlerini değerlendiren “Yamansavcı”, hemen ardından “Doğu” Şarap fabrikaları açılıyordu. Kemal Fevzi Gazoz fabrikası bugünkü Kasaplar caddesinin üzerinde, belediye caddesi ve Mithatpaşa caddesinin bulunduğu arada, Birlik gazozları ise Kocaçeşme camisinin bitişiğindeki park alanı içindeydi. Yamansavcı Şarap fabrikası eski Garaj bitişiğinde, Bostan sokakta ve Doğu şarapları ise Turan caddesi üstünde, bugün beşyol meydanının istasyon yönündeki köşesinde yer alıyordu. 

Aynı tarihlerde Kemal-Fevzi Gazoz imalathanesinin hemen bitişiğinde, bugün kentin tanıtımında ön sırayı alan coğrafya tescilli “Odun Köftesi” nin kaynağı olacak köfteci dükkânı İbrahim (Azak) usta tarafından günümüze kadar uzanacak “Meşhur” yolculuğuna başlamıştır.

Günümüzde Turan Caddesi ile İlhan sokağın kesiştiği yerde, rahmetli Adil Oral’ın evinin bulunduğu köşede Belediyeye ait gazyağı ile çalışan su ile soğutulan Elektrik Fabrikası vardır. Ancak bu fabrika çalışırken çok ses çıkardığından 1954 yılında şimdiki Emeklilerin buluştuğu Atatürk Cafe ’nin olduğu yere nakledilmiştir. 1961 yılında Demirköprü barajından elektrik almaya başlanmasıyla ana artere bağlanılmasıyla bu fabrika da işlevini yitirecektir.

Salihli’nin ekonomisi 1950 öncesi sadece tarımsal çalışmalara ve tarımsal ticarete dayanmakta iken, 1950 sonrası ekonomik işlevselliği çeşitlilik kazanmıştır. Tarım ürünlerine dayalı olarak un ve yem, pamuk işleyen çırçır, zeytinyağı fabrikalarının yanı sıra toprak sanayisine ilk adım atılmış, kiremit Fabrikaları da açılmaya başlamıştır.

Demirköprü Barajı projesi gerçekleşme aşamasına geldiğinde, bu proje gereği, vasıflı-vasıfsız işçi talebi Salihli’ye yeni bir göç olayını patlatmıştır. Bu gelişmelere dayalı olarak, kasaba nüfusunda artışın hız kazanması Salihli’nin kentleşme olgusunda ekonomik ve sosyal gelişmeyi de birlikte getirmiştir. 1952 yılında, genç girişimciler Battal Üretmen, Muammer Şahin, Fahri Keskiner ve Akif Ulaş’ın önderliğinde Salihli’nin ekonomik ve sosyal yapısına yaklaşık kırk yıl damgasını vuracak İplik-Dokuma fabrikasının başlangıcı olan İplikhane açılmıştır. Ürettikleri bu iplikleri pazarlamak üzere gittikleri İstanbul’da tanıştıkları, aslen Trabzonlu bir aile olan KARANİS’lerle ortak oluyorlar. Bu ortaklık İplikhaneyi zamanla iplik üreten, dokuma yapan, boya üreten ve boya basan bütünleşmiş (entegre) bir fabrikaya dönüştürmüştür. 

 Salihli İplik ve Dokuma Fabrikası A.Ş. adını alan işletme 01 Kasım 1955 tarihinde Başbakan Adnan MENDERES tarafından ziyaret edilmiştir. O sırada üretim kapasitesi 6080 iğ* ve yaklaşık iki tondur. Hedef 10 bin iğ ve 10 milyon metre dokuma yapmaktır. 1958 yılı baharında Cumhurbaşkanı Celal BAYAR fabrikayı ziyaret ederken hedefler tutturulmuştur. Hatta boyahanesi ve baskısı ile basma ve pazen üretimi başlamıştır. 1960’lı yıllarda, 07, 15 ve 23 saatleri arasında her birinde 200 kişinin çalıştığı günde üç vardiyadan toplam 600 işçinin ekmek kapısı olmuştur. 12 bin iğ kapasitesine ulaşmıştır. Salihli ve Türkiye ekonomisine katkı yapmaktadır.

12 Eylül 1980 müdahalesinden sonra Avrupalılar Türkiye üzerine ambargo uygulamaya başlar. Anılan tarihe kadar yurt dışına ihracat (Dışsatım) yapan üç büyük fabrika Ant Birlik, Çuko Birlik ve Tariş Fabrikaları zorunlu olarak iç pazara yönelmiştir. Bu rekabet ortamında Salihli İplik Dokumanın iç Pazar payı azalmış hatta durmuştur. Kendi üretimini durdurmuş, fason üretim yapmaya başlamıştır. Çöküş bu günlerde derinden derine hissedilmektedir. 1986 yılına gelindiğinde fabrika yönetimi, ayakta kalabilmek, rakipleri ile rekabet edebilmek amacıyla eski dokuma tezgâhlarını yenileme kararı almıştır.

100 adet tezgâhı değiştirmeyi 3 milyar TL sına mal edeceklerini hesaplamışlardır. Ancak 6 milyar 100 milyon TL sına mal ediyorlar. Bu yanlış hesap, kısıtlı sermayenin tükenmesine yol açmıştır. Böylece Ödeme zorlukları başlıyor. İşçilerin ücretlerini ödeyemez duruma gelince, 1992 yılında işçi sendikaları tarafından açılan dava sonucu fabrika 230 milyar TL ye satışa çıkarılmıştır.  Salihli’nin simgesi olan fabrikayı kurtarmak için bir araya gelen 57 hemşerimiz ne yazık ki 230 milyar TL’yı toplayacak gücü oluşturamıyor ve fabrika 1994 yılında, Uşaklı bir iş adamına, aynı bedelle, 43 dönüm arazisi ile satılmıştır. Fabrikanın bulunduğu alana 2008 yılı baharında büyük marketler zincirine bağlı bir şirket şube açmıştır.

İç ve dış talebin artmasıyla İzmir’deki Palamut fabrikasına hammadde sağlayan Salihlili

Tüccarlar bir araya gelerek 1955’te bir palamut işleme tesisi kurar. Sümerbank tarafından 1961’de tüccarlardan satın alınan tesis, büyütülerek Sümerbank Salihli Palamut ve Valeks Fabrikası adını alarak hizmete devam eder. Yıllık 27 bin ton meşe palamudunun işlendiği bu tesis, birçok nedenden dolayı zamanla üretimini azaltır. Daha sonra ise satışa çıkarılır. Günümüzde özel bir şirket tarafından yönetilmektedir.

Salihli Organize Sanayi Bölgesi: Kentin 16 km doğusunda, İzmir-Ankara D–300 karayoluna cepheli, Salihli, Kula ve Alaşehir ilçelerine hitap edecek bir konuma sahiptir. Manisa İl özel İdaresinin %25, Salihli Ticaret ve Sanayi Odasının %25 ve Salihli Belediyesinin %50 ortaklığı ile kurulmuştur.

Salihli OSB’nin, 1. Etap, 50 sanayi parselinin toplam alanı 664.252m2’dir. Daha büyük tesislere yer açabilmek için 2.Etap çalışmaları tamamlanmış, 1.500 dönümlük alanın planlanması tamamlanmıştır. 2023 yılında bölgeye doğal gaz getirilmiştir. Alanın daha genişletilmesi, demiryolu hatlarının döşenmesi için çalışmalar devam etmektedir.

SOSB’nin teşvik kapsamı dışında kalması benzerlerine göre hızla devam eden yapılanmasında; 33 gıda, 4 plastik, 1 tekstil, 1 mermer-traverten işleme,1 ortopedik gereçler, 1 hafif yapı elemanları,1 makine imalatı, 2 demir işleme,1 karma yem, 1 araç üstü, askeri donanım üretimi yapan 45 adet yerli ve 3 adet yabancı firma yer almaktadır. Yakın gelecekte, bölgenin tarıma dayalı sanayi merkezi olması kaçınılmazdır.

Birçoğu 2001'den sonra açılmış 32 adet tuğla ve kiremit fabrikası, 2 adet un fabrikası, 2 adet Valeks fabrikası, 10 adet pamuk-çırçır fabrikası, 2 adet üzüm işleme tesisi, 2 adet yem fabrikası, 1 adet tüp fabrikası, 1 adet salça fabrikası, 4 adet zeytinyağı fabrikası, 2 adet meşrubat fabrikası, 2 adet salamura gıda fabrikası, 3 adet ham pamuk yağı fabrikası, 1 adet su şişeleme fabrikası, 1 adet maden suyu fabrikası ve 1 adet zımpara taşı fabrikası bulunmaktadır. İlçe topraklarında tuğla, kiremit hammaddesi içeren yatakları ile altın ve uranyum içeren cevher yatakları da vardır. Yeraltı zenginliklerinden maden suyu kaynakları, sıcak su kaynakları, kaplıca turizmi açısından yöresel önem taşır.

Salihli, yakın bir tarihte, sahip olduğu jeotermal sıcak su kaynaklarını “Organize Seracılık Sanayi Bölgesi “kurarak; tarımsal üretime katkı projesi ile Türkiye’de bir ilki gerçekleştirecektir.

Salihli’nin tarım nüfusunun %45’lerde olması, zengin jeotermal kaynaklarına sahip olması, iklim koşullarının uygun olması, AB projelerinin desteği ile Salihli Belediyesince eğitilen 168 kursiyerin kaliteli iş gücü ve Salihli Ticaret ve Sanayi Odasının öncülüğünde, Termal Organize Sera Bölgesi’ni (TOSEB) süratle hayata geçirilmesini kaçınılmaz kılmaktadır.

Bugün, Salihli, Kula ve Selendi bölgelerinde, 17 meslek grubunda faaliyet gösteren yaklaşık 2 994 üyeye sahip olan Salihli TSO, bunlardan 2 198’i aktif üyedir. Başlıca sektörler arasında inşaat, gıda ve tarım ürünleri ticareti öne çıkmaktadır. TOBB akreditasyonuna sahip olan, aynı zamanda ICC ve İtalyan Ticaret ve Sanayi Odası üyesi bir kurum olarak, uluslararası standartlarda hizmet vermektedir. Yüzüncü yılın kutlu, başarı yolun hep açık olsun Salihli Ticaret ve Sanayi Odamız…