Bugun...
GÜMÜŞHANE ALTINLARI


Sevda GASİMOVA
 
 

Gümüşhane altınları

 

Dil bir deryadır,en değerli incilerini dibinde saklar.Bu deryaya bir taraftan geler,bir taraftan geder gümüş sular, ama bu gümüs içerisindeki altınların anahtarları onun değerini bilenlerin eline geçer.

Ayrı düştü türk elleri bir-birinden...zaman çok sular akitdı bu deryaya...derya sinirdiyini sinirdi,sinirmediyini akıtdı zaman-zaman....

Lehceler kavuştu, ayrıldı,çağdaş diller çıktı meydana.Yenilendi,güncellendi diller.Ama kimse her tanesi bir inci olan kelmeleri dillerden koparıp atamadı.Bu kelmeler birleşme, bütünleşme noktaları oldu türk ellerinin.

 

Gümüşhane şivesinde buldum kendi dilimin altın tanelerini.Küçücük bir sözlük boyük tarihin nişaneleriydi.Bir kelkitli paylaşmıştı bu yöresel kelmeleri.Ben de Azerbaycan türkcesiyle ortak olanlarını seçdim.Fonetik ve anlam farklarını parantezde vermişim.

 

ahır- sonuç

alaf-ot,saman

aluç-yabanı dağ meyvesi (az.t.-alca,farscadan alınmıştır)

aşuğ-hayvanların incik kemiği (az.t.-aşik-hayvanlarin ve insanlarin diz,dirsek kemiği)

baca-evin tavanı (az.t.-eskide evlerin duvarlarında açılmis yer)

baytar-veteriner

bellemek-kazmak,sökmek,aktarmak

bibi-hala

bicimcik-bir parça (bir cimdik)

bildir-geçmiş yıl

bitike-bir parça (bir tike)

bostan-sebze ekilen tarla (farscadan alınmıştır)

büğelek- hayvanlarin sineklerin ısırmasıyla sürüden ayrılıp kaçması

calhama-ayran

camuş-manda

çebiş-bir yaşını aşmış geçi (az.t.-cepiş)

cecim-bir çeşit kilim (eski)

cıcık-yeni (Az. t.- cucuk- kücük. henuz büyümemiş hiyar ve diğer terevezler)

çiğit-çeğirdek (az.t.-ciyit- yetişmemiş )

cılbırı-bir çeşir çorba

cılı-zayıf (az.t.şive- cıpı- kücük,zayif)

cimcikleme-cimcik atma (az.t.-çimdikleme)

çimmek-yıkanmak

cırpmak- yünleri döverek yumuşatmak (az.t.-yünleri ve diğer şeyleri)
cücük- civciv (az.t.-cüce)
davar-koyun sürüsü

dehre-küçük balta (farscadan alınmıştır)
deyha-işte orada

deynek-odun çubuk (az.t.-değenek)

doluhmak-ağlayacak duruma gelmek (az.t.-dolmag,doluhsunmag,doluhmag)

düğe-doğurmamış inek

elalem-başkaları

emelli-güçlü,kuvvetli (az.t.-dogru,dürüst)

emi-amca (arapcadan alınmıştır)

fetir-yufka (az.t.yagli yufka)

gadanı alsın-üzerindeki bela ve uğursuzlukları def etme amaçlı, sevme ve isteme sözü
göğermek-yeşermek
gön-deri

gorbagor-sütü bozuk (az.t.goru-mezarı değiştirilen,hem de küfr gibi kullanılır)

gurut-koni şeklinde kurutulmus süt ürünü

guşgana- tencere

haşa-büyuk çuval

haşil-yerel yemek

hedik -pişirilmiş buğday

herslenmek-kızmak (az.t.-hirslenmek)

ikicanni-gebe

istikan-cay bardağı (az.t.-stekan (rus-Avropa dillerinden alınmışdır))

kal-olgunlaşmamiş (meyve.terevez)

kartol,kartel-patates (a.t.-kartof (rus-Avropa dillerinden alınmışdır)

katik-ayran (az.t.de katık- yoğurt)

kavurğa-kavrulmuş bugday (az.t.-govurğa)

kelem-lahana

kelle-kafa,baş

kepenek-kelebek

kehriz-su yolu

kete-ekmek (az.t.-yagli ekmek)

kip-sağlam (az.t.-mohkem sih)

kirtik-kücülmuş parca sabun

koz-kuzu barinagı (az.t.-küz)

lavaş-tandırda pişirilmiş ince ekmek (az.t.-tandırda ve diger sobalarda)

lülük-ibriklerin su akitilan kismi (az.t.-lülek)

mıh-çivi (fars dilinden alınmıştır)

mırdar-ölen hayvan (az.t.-hem de cirkli anlamında,fars dilinden alınmışdır)

möhkem-kip,sağlam

motor-traktor (az.t.-her türlu teknik nesnenin onu harekete getiren kisimi)

musmar-büyük çivi (az.t.mismar,apapcadan alınmıştır)

nahır-sürü

pağla-fasulye (az.t.-pahla)

pir-odun dalı,sivri yapraklı ağaçlara verilen genel ad (az.t.-ocak,kutsal bir insanın gömüldüğü mazarlık,farscadan alınmıştır)

pişik-kedi

seğirtmek-koşmak

sermek-açmak,yaymak

sitil-küçuk yoğurt kabi (az.t.eski–satıl)

sıvarmak-sulamak (az.t.-suvarmak,eski suv/su/kelmesinden)

şor-cok tuzlu

şoşartmak-abartmak (az.t.-sisirtmek)

tekne-hamur yoğrulan tahta kab (eski)

teşt-legen

tezek-yakacak hayvan dishkisi

tike-bir parca,azac;k

tuman-bayan pantalonu

uşak-cocuk

yamsulamak-taklit etmek (az.t.-yamsilamak)

pahil,pahilanmak-kiskanc,kiskanmak

yaba-dirgen,catal

yamalik-eski elbise yirtiklarini kapatan bez parcasi (az.t.yamak)

yunmak-yikanmak (az.t.-yuyunmak)

zibil-cop

 

 

 



Bu yazı 2166 defa okunmuştur.

YORUMLAR

Henüz Yorum Eklenmemiştir.Bu Haber'e ilk yorum yapan siz olun.

YORUM YAZ



FACEBOOK YORUM
Yorum

YAZARIN DİĞER YAZILARI

HABER ARA
SON YORUMLANANLAR HABERLER
ÇOK OKUNAN HABERLER
VİDEO GALERİ
GÜNDEM'DEN BAŞLIKLAR
YUKARI