Bugun...
ENVER PAŞA’NIN ARDINDAN


Naci YENGİN EDİTÖR
 
 

ENVER PAŞA’NIN ARDINDAN

NACİ YENGİN

 “Vatan ne Türkiye’dir Türklere, ne Türkistan!

 Vatan, büyük ve müebbet bir ülkedir: Turan!”

Ziya Gökalp’ın vatan tanımı Enver Paşa’ya uygun bir tanımlamadır.

4 Ağustos 1922’de Türkistan Milli Mücadelesinde Ruslar tarafından şehit edilen Enver Paşa hakkında bilmediğimiz gerçekler bildiğimiz yanlışlardan daha fazla!

Hayata, gerçeklere dair ne kadar çok bilmediklerimiz var!

1955 yılında Cemal Kutay’ın yazdığı “Enver Paşa Lenin’e Karşı”[1] kitabını yeniden okudum. Enver Paşa’nın Türkistan mücadelesinden kesitler sunan kitap 1920-1922 yıllarının şartları içinde Enver Paşa’yı serinkanlı bir şekilde gerçeğe yakın bilgilerle anlatması bakımından önemlidir.

Enver Paşa hakkında yapılmış önemli çalışmalar var kuşkusuz. Ancak henüz Cumhuriyetin ilk yıllarında geliştirilen resmi söylemin Enver Paşa’ya karşı ortaya koyduğu olumsuz yargılardan kırılabilmiş değiliz! Üstelik Cumhuriyetin İttihat Terakki ile başlayan ve Cumhuriyeti yöneten seçkinci kadrosu tarafından oluşturulan Enver Paşa, hatta çoğu zaman Osmanlı’ya karşı geliştirilen olumsuz tabloyu değiştirmek bir hayli güç. Ancak son dönemde yapılan araştırmalar dikkate alındığında resmi tezlerin bir şekilde yerli yerine oturmaya başladığını söylemek mümkün. Ancak tek parti dönemi söylem ve ideoloji gözlüğünü bir türlü atamayan çevrelerin gerek Enver Paşa gerekse son dönem Osmanlısına bakışlarını değiştirmek, gerçeklerle yüzleşmelerini sağlamak çok daha zor!

Enver Paşa ve II. Abdülhamit karşıtlığı konusunda hem fikir olan Cumhuriyetin kurucu elit kadronun Enver Paşa’ya karşı geliştirmiş olduğu argümanlarının arkasında sadece Mustafa Kemal Paşa ile aralarında rekabetin olduğundan bahsetmek yetersiz ve sığ bir görüştür.

Enver Paşa hakkında Cumhuriyetin ilk yıllarında olumlu şeyler söylemek çok zordu. Hele hele Osmanlının II. Meşrutiyetten I. Dünya Savaşının sonuna kadar Enver Paşanın etkili olduğu yıllar içersinde Enver Paşa’nın genellikle eleştirildiği malumumuzdur.

I.Dünya savaşına girişimiz, Almanlarla ittifak, Kafkas cephesi, Sarıkamış faciası, Ermeni tehciri… Pek çok konu Enver Paşa’ya mal edilir ve bütün sorumluluk Enver Paşa’ya yüklenerek Cumhuriyetin ilk yıllarında Enver Paşa ile vatan için mücadele verenlerin hiçbir sorumluluğu yokmuşçasına bir tarih anlayışı geliştirilir olmuştur!

Enver Paşa için Cumhuriyetin ilk yıllarında resmi söylem iç politikada ne kadar olumsuz bakıyorsa da Enver Paşa’nın Türkistan Milli Mücadele Hareketine karşı göstermiş olduğu duyarlılık ve hayatını ortaya koyduğu kutsal mücadeleye olan bakışı daha saygılı, daha ölçülü ve biraz da övgü doludur.

Her ne kadar Enver Paşa şehit oluncaya kadar Türkiye’nin Milli Mücadelesinden uzak tutulmak istendiyse de şahadetinden sonra Enver Paşa’ya karşı bakış kısmen de olsa değişmiştir. Bu değişimde Türk dünyasının Enver Paşa’ya olan saygı, sevgi ve hayranlığının da büyük etkisi olduğunu söylemek mümkündür.

Enver Paşa’nın Türkistan mücadelesi ile ilgili Cumhuriyetin ilk çeyreğinde çok fazla kitap bulunmaz. Bunda Türkiye’nin Sovyetler Birliği ile olan münasebetlerinin de etkisi büyüktür. Ancak her şeye karşın Sovyet zulmünden kaçan Türkistanlı yazar ve devlet adamlarını kapılarını açan Türkiye Atatürk döneminde bu âlicenaplığı göstermiştir. “Bunlardan,  Kazan Türklerinden Prof.  Dr. Sadri Maksudi Arsal,  Prof. Dr. Yusuf Akçura, Başkurt Türklerinden Prof. Dr. Zeki Velidi Togan,  Prof. Dr. Abdülkadir İnan,  Kırım’dan Cafer Seydahmet Kırımer ve Azerbaycan Türklerinden Prof. Dr. Ahmet Caferoğlu,  Ahmet Ağaoğlu, Mehmet Emin Resulzade, Mirza Bala Mehmetzade ve daha pek çokları Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluş kadroları içinde yer almıştır.”[2]

Cemal Kutay’ın o yıllarda kaleme aldığı kitap her ne kadar Abdullah Recep Baysun’un[3] kitabıyla paralellikler arz etse de Enver Paşa’nın Türkistan mücadelesini bütün açıklığı ile anlatması açısından önem taşımaktadır.

Enver Paşa ile ilgili belirtmeden geçemeyeceğimiz yanlış bilgilerden birisi Buhara Emir’i Âlim Han ve Lakay Aşireti lideri İbrahim Lakay hakkındaki görüşlerinin gerçeklerle bağdaşmadığıdır. Gerek Buhara Emir’i Âlim Han ve İbrahim Lakay Enver Paşa’yı tanıdıktan sonra ölümüne kadar ona bağlı ve sadık kalmışlardır.[4]

Enver Paşa 4 Ağustos 1922 tarihinde Rusların karargâhına yaptıkları bir baskın sonucu Pamir Dağları’nın eteğinde Belcivan kasabası Abıderya Köyü yakınlarında şehit olmuş ve vasiyeti üzerine Çegan Tepesi’ne defnedilmiştir.

Enver Paşa’nın naaşı Türkistan Türklerinin karşı çıkmalarına rağmen 3 Ağustos 1996 tarihinde Tacikistan’dan Türkiye’ye getirilmiş ve Atatürk’le aynı vatanı paylaşmıştır.[5]


 

 

[1] Cemal Kutay, Enver Paşa Lenin’e Karşı, Ekicigil Tarih Yayınları:3, İstanbul 1955

[2] Mehmet Saray, Atatürk ve Türk Dünyası, İst. 1988,  Ercan Çelebi, “Atatürk ve Türk Dünyası”, Ocak 2010 Cilt:18 No:1 Kastamonu Eğitim Dergisi 199-208,  Ali Külebi, Atatürk’ün Türk Birliği Ülküsü,Tusam Ulusal Güvenlik Stratejileri Araştırma Merkezi,http://www.yenidenergenekon.com/95-Ataturkun-Turk-Birligi-Ulkusu/ 09. 04. 2017 kaydı

[3] Abdullah Recep Baysun, Türkistan Milli Hareketleri, İstanbul, 1943

[4]  Naci Yengin, Atayurt’tan Anadolu’ya Buhara Emirliği, Türkistan ve Enver Paşa, İst. 2010

[5] Fahri Türk, “Enver Paşa’nın Naaşının Tacikistan’dan Türkiye’ye Getirilişinin Türk Basınında Yansımaları”Akademik Bakış, Cilt 9, Sayı: 17, Kış 2015

 





YORUMLAR

Henüz Yorum Eklenmemiştir.Bu Haber'e ilk yorum yapan siz olun.

YORUM YAZ



FACEBOOK YORUM
Yorum

YAZARIN DİĞER YAZILARI

HABER ARA
SON YORUMLANANLAR HABERLER
ÇOK OKUNAN HABERLER
VİDEO GALERİ
GÜNDEM'DEN BAŞLIKLAR
YUKARI