Bugun...
Türkistan İnanç Dünyası


Celil ALTINBİLEK
caltinbil@gmail.com
 
 

~~Türkistan İnanç Dünyası
     Orta Asya tabirini biz de zaman zaman kullanıyoruz. Ancak  bu ifadenin doğrusu Türkistan’dır. Türklerin yaşadığı ve yaşamaya devam ettiği bu topraklarda inanç dünyası üzerine yapılan yerli ve yabancı çalışmalar gittikçe artmaktadır.
     İslamiyet ten önce bu topraklarda, müşterek inançlar kam veya ozan denilen kişilerin ellerinde kopuzları ile birlikte nağmeli- şiirli sözleri, mûsıkili icra edilirdi. Bu sözler basit, saf,  içten, canlı ve özlü idi. Bunlar kopuzlarıyla sihirbazlık yapar,gelecekten haber verir, insanları tedavi ederlerdi.
     İslamiyet, Türkistan’da çetin mücadeleler sonunda yerleşti. Fakat burada İslamiyet ve tasavvuf canlandı. İslam’a dünyasına İmam Hanefi ve İmam Maturidi gibi din büyükleriyle katkı yaptılar, buralarda Horasan Tasavvuf  Mektebi oluştu ve gelişti
     Ahmed Yesevi, Türk dünyasının en başta gelen er kişilerinden biridir. Yaşadığı zamanlar İslam’ın Orta Asya’ya yayılmaya başladığı ve tasavvuf cereyanlarının hızla hissedildiği devirlerdir. O,Taşkent ve Sirderya civarlarında göçebe ve yarı göçebe Türklere sade, kolay anlaşılır hikmet denilen şiirler söylemiştir. On ikinci yüzyılda birlikte İslam’ın mevcut topraklarda ve Türkler arasında yerleşmesini ve ötelere yayılmasını sağlamıştır.  Kendi yanında bulunan on ikibin ve uzaklardaki doksan dokuz bin halife olarak anılan talebe ve temsilcisi vasıtasıyla bütün Türk Dünyasına ulaşmıştır. Türk tarihinde asırlar ötesinden günümüze şiirlerinden ziyade, fikirleriyle ulaşan, şöhreti gelen en mühim ve büyük şahsiyettir.  İlk hocası Arslan Bab ve sonrasında Yusuf  Hemedani’dir. Hemdani’nin 1140 yılında ölümüyle iki Halifesi Ahmed Yesevi Yeseviliği, Cücdüvani de Hacegan diye sonra Nakşibendîlik olarak isimlendirilen tasavvuf mekteplerini kurmuşlardır.
     Ahmed Yesevi’nin en önemli eseri divanı hikmettir, zamanında yazılmış nüshası elimize geçmemiştir. Günümüze gelenler doğu Türkçesi Çağatayca olarak yazılanlardır.Yesevi İslam’ın esaslarını, tasavvufun özünü ve terbiyesini, güzel ahlakı, sade bir dille yazılmış şiirleriyle öğretmiştir.  Eseri birçok değişikliğe uğrayıp, ilaveler yapılsa da, inanç ve fikirlerinin esasları Türk Dünyasında düşünce birliği oluşturmuştur.1166 yılında vefat etmiştir.  Zengi Ata, Hâkim Ata ve Hacı Bektaş Veli en önemli halifelerindendir.
     Yesevilik öğretisi yakın temasta olduğu birçok tasavvuf mektebinin içinde erimiş ve fikirlerini onlara aktarmıştır.
     Ana hatlarını belirttiğimiz Türk Dünyasının önemli mektebinin düşünce yapısının özü üzerinde suni ve gayri Sünni olarak belirtilen, kendisinin ve halifelerinin aidiyetleri ve işlevi ile ilgili çeşitli farklı görüşler ve tartışmalar bulunmaktadır. Hem Türk Dünyasında hem de batı dünyasında şarkiyatçılar tarafından yeni yayınlar da çıkmaktadır. Yapılacak yeni yayın, araştırma ve tercümeler bizim fikir ve inanç dünyamızın kazancı olacaktır.
 
 

Celil Altınbilek                                   14.05.2019             





YORUMLAR

Henüz Yorum Eklenmemiştir.Bu Haber'e ilk yorum yapan siz olun.

YORUM YAZ



FACEBOOK YORUM
Yorum

YAZARIN DİĞER YAZILARI

HABER ARA
SON YORUMLANANLAR HABERLER
ÇOK OKUNAN HABERLER
VİDEO GALERİ
GÜNDEM'DEN BAŞLIKLAR
YUKARI