Bugun...


AZERBAYCAN’DA 1918 SOYKIRIMI - Dr. AYGÜN HASANOĞLU

AZERBAYCAN’DA 1918 SOYKIRIMI - Dr. AYGÜN HASANOĞLU
+ -

Birinci Dünya Savaşının bit­me­siyle Taş­­­naksütyun partisi ve Ermeni kilisesi ordu­dan dö­nen Er­me­nilere “Ermeni halkının çıkarları uğ­runa” silah­larını tes­lim et­me­­den Bakü’ye gelmeleri çağırısında bu­lundu.Kafkasya’da bır müslüman devleti yoktu. Ermeni kilisesinin ve Taınaksütyun’un çağırışından sonra kısa bir za­man­da Ba­kü si­lahlı Taşnakların ve savaştan göz­lerini kan tut­muş hal­de dön­müş aç Ermenilerin toplan­dıkları korkunç merkez haline gel­di. Kafkasya’da 200 bi­ni aşkın Ermeni or­dusu toplanmıştı. Anadoluda bir ermeni devleti kurmayş hedefleyen ermeniler Rus ordusu bölgeden öekilince rus ordusuyla beraber Kafkasyaya çekildiler. Ermen, tarihçisi R.Hovanisyan bu ermenilerin 600 bin kadarında olduğunu itiraf etmiştir.Er­meni güç­lerinden baş­ka burada silahlı Bolşevikler de var­dı. Mos­­kova As­keri Dairesi Ba­kü’­ye 2 uçak, 2 zırıhlı oto­mo­bil, 5 bin tüfek v.b. gönder­di. Kısa sürede Bolşevik-Taşnak güç­le­­rinden oluşan Kır­mızı Sos­yalist alayı, Süvari bölüğü, Ağır Ba­tar­ya ve bu gibi as­keri bölükler yaradıldı. Bakü Hükü­me­ti’nin Kızıl Ordu’su ile bir­le­şen Er­­­meni - Taşnak güçler 20 binlik ordu haline geldiler.

15 Kasım’da Tiflis’te Kafkasya Cumhuriyeti kuruldu. Buraya Azerbaycan Türk­leri, Gürcüler ve Ermeniler dahildi. Bu kurul 5 Aralık’ta Os­manlı Devleti ile Erzincan’da anlaşma imzaladı. Bu anlaşmaya gö­re, Kafkas cebhesinden çekilen Rus ordusu silahlarını Ermenilere, Gürcülere ve Bakü Bolşeviklerine verdi. 1918 yılı 2 Şubat’ta Kafkasya Komiserliği is­tifa etti. 10 Şubat’ta Kafkas Seym’i kuruldu. Burada Kafkas­ya’­da­ki 3 milli grup-Men­şevik­ler (Gür­cüler), Taşnaklar (Ermeniler) ve Musavat (Azer­bay­can Tür­k­le­ri) temsil olundu. Kafkas Seymi 3 Mart’ta Osmanlı Devleti imzaladığı anlaşmaya göre, 1877-1878 yıllar Rus-Türk harbine kadarki sınır­lar tanınmalı, Kars, Ar­da­han ve Ba­tum Os­man­lı Devle­tine geri veril­meli, Osmanlı İmpa­ra­torluğu ara­zisin­de­ki Rus ordu­ları Ermeni ordu­larını terk-i silah et­meliydi. Bu anlaş­ma ile Erme­ni­lerin “Türkiye Erme­nistan’ı” hak­kındaki hayal­leri suya düştü. Onlar he­men Ermeni devleti kurmak için Kaf­kas­ya’yı, özel­likle de Azerbaycan topraklarını hedef seç­­­tiler. Bu amaç­la Er­meni parti ve komiteleri Bolşeviklerle iş­bir­li­ğine girdiler.

 

“Eve­lina” gemi­sin­de Len­­­karan’a ha­­reket etmek isteyen 50 kişilik Müslüman Ordu bö­lüğünün silah­la­­rının alın­ması savun­masız kal­mış Azerbaycanlı’­ları öfkelen­dir­miş­ti. Azer­baycan Türkleri kala­balık bir gös­­teri yaparak itiraz­larını ifade et­me­ye mec­­bur ol­du. Miting yapan Azerbaycanlı­lara Bakü Sov­ye­ti’nin  tali­matıyla ateş edil­miş, işte bu­nunla da katliama meydan ve­ril­miş­ti.  Milli güçleri önlemek, kenti elege­çirmek amacıyla Bolşevik ve Taş­nak­lara sadece bahane gereki­yor­du. 30 Mart’ta öğle za­manı Neri­man Ne­rimanov, Stepan Şa­um­yan ve Meh­met Emin Re­sul­za­de’nin görüş­mesi zamanı Şaum­yan silah­ların iade­sine söz ver­se de iki sa­at sonra saat 6 civa­rında ça­tışma baş­la­mış­tı. Ermeniler Şa­mahı ka­zası yolun­da tahribat ya­parak Bol­şevik kara­kol perso­ne­line ateş et­miş ve bununla da Er­me­niler ta­rafından yö­ne­tilen ve yön­lendirilen Bakü Sovyeti hüküme­tine sal­dırı fırsatı veril­miştir.

Şaumyan son­ra­­lar itiraf ediyordu: “Biz, ele düşen ilk baha­ne­den, suva­rile­rimizin üzerine ilk tehdit cehdinden faydalandık ve cep­­he­­­boyu ta­ar­ruza geçtik. Bizim iyi silah­lan­mış 6000 as­ke­rimiz vardı. Bir de ‘Taş­naksütyun’un 3-4 bin ki­şi­lik si­lahlı bölük­leri de bi­zim emrimizdeydi. Bun­la­rın katıl­ması sa­va­şı belli bir ölçü­de milli katliama çe­virdi. Ba­küyü ele ge­çir­seyler­di, Azerbaycan'a başkent ya­pa­cak­lar­dı. Ba­şarı­mız o kadar büyük ki, olup biten­leri gölgede bı­rakı­yor.”

Ge­ce­­den sa­ba­ha kadar Müslüman­lara ateş yağdı­rıl­mıştı. “Met­ro­pol” ho­telinin ( Ede­­­biyat Müzesi bina­sı) çatısında Er­me­ni Bolşeviklerin kur­duk­ları top “İsmayi­liye” bi­na­sını (Ba­kü’nün o za­mankı en bü­yük binası) ve İçeri­şehir’i he­defe almış­lar­dı. 31 Mart’ta katliam kentin tüm ma­hal­lele­ri­ne yayılmıştı. Azerbaycan milli kuvvetleri Taş­nak­ları geri atsa da yardıma Rus Bolşevik askeri güç­lerinin gelmesi Taş­nak­ların güçlerinin artmasına neden olmuştu. A.­Mi­­­koyan’ın, Emir­­yan’­ın, Es­ri­yan’ın, Amazasp’ın, La­la­yan’­ın bö­lük­­leri halkı kit­­lesel halde katl­­et­meye başla­mışlardı. Ba­kü Sov­yeti İşçi Mu­hafız Bir­liği, 1. Bey­nelmilel Alayı, 36 Tür­küstan Ala­yını savaşa gön­der­miş­ti. Bu ara­da Hazar Do­nanması eki­bine güya İçerişe­hir’de Müslümanların Rusları katl­etmesi gibi yalan haberi veren Ermeniler, Rus donanmasını kendi tarafla­rında savaşa tahrik edebilmişlerdi. Donan­­ma­­’­nın 200 kişilik ekibi Bakü ahalisine karşısokak sa­vaşına başla­mışlar. Er­me­niler “Müs­lüman Hayriyye Cemiyeti’nin, Nicat Cemiyeti­nin, gaze­te ve matbaa yerleşmiş ve Ba­kü’­nün en güzel binası olan “İs­maili­ye” binasını ve hayli güzel binaları ateşleyerek yak­mış­lardı. 

 

Yapılmış katliam o kadar dehşetli idi ki, hatta Milli güçle­ri­mizle sa­vaşan 36. Türküstan Alayı Hazar Donanması, “Arda­han” ve “Kras­­­­­novodsk” gemilerinin mürettibatı ça­tışmayı durdurmuş, durumu anlayarak, acımasız vah­­şet­le­re son ve­ril­­mesi talebinde bulunmuşlar. As­keri gemi mü­ret­tibatı, Azerbaycanlıların katline son veril­mezse Ermeni mahal­lelerine ateşe tutacaklarını açıklamışlardı. İşte bu talep bazı mahallelerde katliamı yavaşıtmış, ama tam durduramamıştı.

Soy­kırıma tanık olmuş Kulner soyadlı bir Al­man yazıyordu: “Ermeniler, Müslüman mahal­le­lerine sokularak önlerine çıkan herkesi öldü­rüyor, kı­lıçla pa­ram­parça ediyor, süngüyle delik delik ediyor, evleri ya­kı­yor, ço­cukları yanmakta olan ateşin içine atıyor, canlıcanlı ya­nan ço­cuk­ları seyre­diyorlardı. Üç-dört günlük yav­ru­yu süngüye geçi­riyor­lardı. Katl­iam­dan bir kaç gün sonra bir çu­kurdan çıka­rılan 87 Müs­lüman cesedinin kulak­ları, burunları kesil­miş, karınları yır­tılmış, cinsel organları doğ­ran­­mıştı. Ermeniler ço­cuk­­­­­lara acıma­sız dav­ran­dık­ları gi­bi ihti­yarlara acımamışlardı.”

Küçük bebekler canlıyken çivilerle duvarlara çakılıyor, sün­gülere geçiriliyor, ihtiyarlar tandirde yakılıyordu; insanların baş­ları kesili­yor, evleri yakılıyordu. Kadınlara tecavüz ediyor, aşağı­lıyor, çıplak hal­de sokaklara çıkarıyor, duvar­lara çakıyor­lardı. 31 Mart’tan katl­iamlar giderek büyü­ye­rek Azerbaycan’ın bölgele­rine de ta­şın­­mıştı. S.Lala­yev’in, T.Emirov’­un baş­kan­lığındaki güç­­­­ler Şamahı'da7 bin kadarında sivil insan  katletmilerdi. İlk günlerde 58 köy yağma­lanmış, yerle bir edilmiş, halkı katl­­edilmişti. Katl­e­di­lenle­rin 955i ço­cuk, 1653ü ka­dındı. Bu topraklarda 80 Azer­baycan köyü yerle bir edil­mişti. 15 bin ahali kovulmuştu. Gu­ba ilçesinde hal­kın karşı­sın­da konuşma ya­parken, buraya ye­rel halkı ceza­lan­dırmaya geldiğini söyleyen Ama­­­­zasp açık söylemişti ki, intikam almaya gel­­miştir ve Şama­hı’da olduğu gibi, Hazar Deni­zi’nden Da­ğıstan hu­dutla­rına­dek tüm köyleri yoketmek emrini almıştır. Gu­ba’da 122 köy kimsesiz kal­mış, evler yakılmış, bir kaç gündeiki binden faz­la insan katl­edil­­miş­tir, ha­yatını kurtarabilenler dağlara kalkmış, saklan­mıştır. 3 bınden fazla Yahudi katledilmişti ki, onlardan 85’nin ismi bellidir. Bakü Sov­yeti’nin “Aleksandr Jandr” askeri gemisi Kı­zıl­a­ğaç’­tan başlayarak Lenke­ran’a kadar tüm köyleri top ateşiyle yerle bir et­miş­ti. Stepan La­layev’in bölü­ğü bu bölgedeki hal­ka zulüm etmişti. Nisan ayın­da Erivan’daki, Azerbaycan Türklerinin evleri ya­kıl­mış, Zenge­zur’da onbinlerce halk öldü­rül­müştü. 1918-­1920 yılla­rın­da Ka­ra­bağ’­ın dağ­lık böl­ge­­sin­de en azından 150, Zen­­­gezur’da 115, Eri­van viyaletinde 211 Azerbaycanlı köyü yağma­lanmış, soy­­­­­­gun­culuk yapıl­mış, halka mezalimler yapılmıştı.Bir Ermeni dok­to­runun is­teği üzerine sa­pa-sağlam masum insanların (erkek ve ka­dın) ka­fa­larını keserek kanlarını ayrı bir kaba toplamışlar. 70 çocu­ğun kar­nına sün­gü sokarak yol işareti yeri­ne dikmişlerdi29 Ni­san’da Gümrü ci­va­rında ço­cuk, kadın ve ihti­yar­lardan oluşan 3 bin kişilik Azerbaycanlı göç­­men grupu tamamen katl­edilmişti.

 

1920 yıladek Erivan Vi­la­ye­tin­de Azerbaycanlıların sa­yısı 375 binden, 70 bi­ne düşü­rül­müş­tü. Ermeni ordusunda görevli olmuş  Ovanes Apres­yan adlı Er­meni 1918 Mart soykırımını böyle anla­tmaktadır: “Top ateşleriyle bir göz kırpı­mın­da köy evlerini taş ve top­rağa dön­­dürdüler. Sağ kalmış Türk­ler kurtulmak umuduyla köyden çıkarak kaçmak istediklerinde tüfek ateşleri ve süngü dar­beleriyle onların işini bitiri­yorduk... Ba­kü'de Ermeni­ler İn­giliz­lerin yardı­mıyla bu koca­man pet­rol kentini ele ge­çir­di­ler ve kentin Türk nüfusundan 25 binini katl­ettiler.”

Tebriz’de, Hoy’da, Urmi­ye’de, Sel­mas’­ta ve diğer şehirlerde on binlerce Azerbaycan Türk’ü katle­dil­miştir ki, sa­yısı şu ana kadar belli değil. Bir tek Kum ilçesinde katledi­lenlerin sa­yı­sı 100 bini aşkındı. Ur­miye ve Selmas illerinde öl­dü­­rülen­le­rin sayısı 130-150 bin civa­rın­da olmasını o zamanki İran gazeteleri yazı­yordu. İrak’ın Türkmen­lerden olu­şan Ker­­­­­kük Türkmen­le­rine karşı da aynı vah­şilik­leri yap­mışlardı.

31 Mart’a başlamış katliam, bölgede yaşayan bütün ahaliyi bilinçli şekilde yoketmek amacıyla yapılmışbır soykırım idi. Soykırımın boyutları tüm Güney Kafkasya'yı kapsamıştı.

1918 yılı 15 Eylül”ünde Kafkas İslam Ordusunun Bakü'yü kurtarmasıyla bölgədə soykırım durduruldu. Fakat küresel güçlerin, özellikle de Rusya ve İngiltere'nin desteği ile bölgede bir Ermenistan devleti kuruldu.

Azerbaycan Cum­­­­­­­hu­riyeti kurulduk­tan son­ra 1918 soykı­rı­mını araştırmak için Ola­­­ğan­­üstü Araştır­malar Ko­­mis­yonu kuruldu. Komisyon 3500 say­fa, 36 cilt belge­ler top­lu­su ha­zırla­mış­tı. Bu ve diger belgelerde gösterilen rakamları topladığımızda, yak­­laşık olarak 2 mil­yon ka­dar Azerbaycan Türk'ünün Ermeniler tarafından katl­­e­dildiği ortaya çıkmaktadır. Bu soykırımı yapanlar ise 1915’te Türkiye'de soykırıma uğradıldığı iddia edilen ermeniler idi.

Kaynak: ASAS MEDYA

https://asasmedya.info/news/karabakh/13387-azerbaycanda-1918-soykirimi






YORUMLAR

Henüz Yorum Eklenmemiştir.Bu Haber'e ilk yorum yapan siz olun.

YORUM YAZ



FACEBOOK YORUM
Yorum

İLGİNİZİ ÇEKEBİLECEK DİĞER HABERLER
ÇOK OKUNAN HABERLER
VİDEO GALERİ
YUKARI